Góp quà chung: chia tiền thế nào cho khỏi lấn cấn
Bài trước nói cách tự định mức chi cho món quà tặng sếp. Bài này nói tình huống phổ biến hơn nhiều ở công sở: cả nhóm góp chung.
Quà chung có nhiều cái lợi — rẻ hơn cho từng người, không ai bị nổi bật, và món quà thường tử tế hơn. Nhưng chỗ hỏng gần như không bao giờ nằm ở món quà, nó nằm ở khâu góp tiền.
Ai nên đứng ra
- Người có tiếng nói trong nhóm nhưng không phải người cao nhất — người cao nhất đứng ra thì lời mời góp dễ thành lời yêu cầu.
- Người chịu khó ghi chép, vì phần lớn lấn cấn về sau đến từ chỗ không ai nhớ ai đã đưa.
- Luân phiên qua các dịp nếu nhóm hay góp — đừng để một người gánh mãi.
- Người đứng ra nên là người sẵn sàng bù phần lẻ mà không kể công.
Chia đều hay chia theo cấp
Đây là câu hỏi lớn nhất và không có đáp án chung. Hai cách đều có lý:
- Chia đều — đơn giản, không ai phải nói về lương của mình. Hợp với nhóm nhỏ, thu nhập không chênh nhau nhiều.
- Chia theo cấp — người lương cao góp nhiều hơn. Hợp với nhóm có khoảng cách rõ, và nhẹ gánh cho người mới.
Nếu chia theo cấp thì người đứng ra tự đặt mức, không hỏi lương ai. Đưa ra hai ba mức để mọi người tự chọn cũng là cách gọn.
Đặt mức thế nào
- Lấy mức thấp nhất mà người ít khả năng nhất vẫn thoải mái, rồi nhân lên theo số người.
- Nếu con số ra chưa đủ mua món định mua thì đổi món, đừng nâng mức.
- Nói rõ con số ngay từ đầu, không để mở.
- Con số tròn và nhỏ dễ góp hơn con số lẻ và lớn.
Điểm thứ hai là điểm hay bị làm ngược: chọn món trước rồi chia ngược ra, khiến mức góp bị món quà quyết định thay vì bị khả năng của người góp quyết định.
Người không góp được
Đây là phần tế nhị nhất và cũng là phần đáng nói nhất:
- Nói rõ ngay từ đầu là tùy tâm và không bắt buộc. Câu này phải được nói ra, không phải để ngầm hiểu.
- Đừng công bố danh sách ai đã góp. Đây là cách ép người ta mà không cần lời nào.
- Người mới, người thử việc, người đang khó khăn thì nên được mời chung mà không nhắc lại nếu họ im lặng.
- Tên trên thiệp thì để cả nhóm, không phân biệt ai góp nhiều ít.
Nói thẳng: một khoản góp mà có người phải cân nhắc thật sự thì khoản ấy đã quá cao. Với người lương thấp, một lần góp có thể là bữa cơm mấy ngày, còn với người lương cao thì đó là chuyện nhỏ — và người đặt mức thường thuộc nhóm sau.
Người mới vào nhóm
Đây là nhóm chịu áp lực nhiều nhất mà ít khi nói ra được, nên người tổ chức nên chủ động:
- Người vào chưa được bao lâu thì mời cho biết, đừng nhắc lại. Họ chưa quen ai, chưa biết mức nào là bình thường, và rất ngại nói không.
- Đừng nhờ người mới đi thu tiền — việc đó buộc họ phải đi đòi những người mà họ còn chưa dám bắt chuyện.
- Nói rõ đây là chuyện thường lệ của nhóm, không phải phép thử thái độ.
- Nếu họ chủ động góp thì nhận, và cứ để mức như mọi người chứ đừng ưu tiên rồi nói ra.
Người tổ chức tinh ý sẽ thấy: người mới gần như luôn góp, kể cả khi không dư dả, vì họ sợ bị nhìn là không hòa đồng. Biết vậy thì mức góp phải đặt ở chỗ ai cũng chịu được.
Minh bạch phần tiền
- Báo tổng thu và tổng chi sau khi mua, một tin nhắn ngắn là đủ.
- Giữ hóa đơn và gửi ảnh nếu ai hỏi.
- Thừa thì trả lại hoặc để dành cho dịp sau — nói rõ đang làm cách nào.
- Thiếu thì nói, đừng lặng lẽ tự bù rồi để bụng.
Chuyện này nghe vụn vặt nhưng nhóm nào cũng có ít nhất một lần lấn cấn vì tiền quà, và gần như luôn vì không ai báo lại con số.
Chọn món khi nhiều người có ý kiến
- Đưa hai ba phương án rồi bỏ phiếu, đừng để mở hoàn toàn.
- Chốt thời hạn — bàn quá lâu thì tới ngày vẫn chưa mua được gì.
- Người đứng ra có quyền quyết cuối cùng; đó là cái giá của việc nhận phần việc.
- Đừng chiều hết mọi ý kiến, món quà làm theo mười ý sẽ không giống ý nào.
Khi nào không nên góp chung
- Khi nhóm quá đông và số tiền mỗi người quá nhỏ để có ý nghĩa.
- Khi trong nhóm có người rõ ràng không muốn tham gia — ép là hỏng cả không khí, thứ mà món quà đang muốn vun lên.
- Khi dịp đó là dịp riêng tư, hợp với lời chúc cá nhân hơn.
- Khi công ty có quy định về quà tặng chưa rõ.