Khi mình là người nhận quà: nhận thế nào, đáp lễ ra sao, và khi nào nên từ chối
Bốn bài trước của mục này nói cách trao quà cho tử tế, gửi quà từ xa, xử lý khi quà bị từ chối hoặc bị trả lại, và chuyện nên trao trước đám đông hay trao riêng. Tất cả đều viết từ phía người tặng. Bài này đổi vai: khi người nhận là bạn.
Nghe như chuyện dễ, nhưng nhận quà cũng có vụng có khéo, và ở môi trường công việc thì đôi khi còn khó hơn tặng.
Nhận thế nào cho tử tế
- Nhận bằng hai tay và nhìn vào người tặng. Một chi tiết nhỏ nhưng người ta nhớ.
- Cảm ơn cụ thể thay vì cảm ơn chung chung: "Em cảm ơn anh, món này em đang cần" hơn hẳn "Dạ cảm ơn anh".
- Hỏi xem có nên mở ngay không nếu bạn không chắc về nếp của nơi đó. Nhiều nơi mở ngay là lịch sự, nhiều nơi thì không.
- Nếu mở ra thì khen một điểm cụ thể của món quà, đừng chỉ nói "đẹp quá".
- Đừng bình luận về giá — kể cả khen đắt hay chê rẻ, cả hai đều làm người tặng khó xử.
- Nhắn lại một câu sau đó, nhất là khi quà được gửi tới chứ không trao tận tay. Nhiều người tặng chỉ mong biết quà đã tới nơi.
Khi món quà không hợp
Chuyện rất thường. Vài nguyên tắc giữ cho mọi thứ nhẹ nhàng:
- Đừng để lộ sự thất vọng ngay lúc đó; người tặng đã bỏ công chọn.
- Cảm ơn phần ý, không cần khen phần món.
- Nếu món không dùng được vì lý do thật — dị ứng, kiêng, đã có rồi — thì nói thẳng một cách nhẹ nhàng, vì như vậy người tặng không lặp lại vào lần sau.
- Về sau nếu muốn cho lại cho người khác thì làm kín đáo, và đừng cho lại trong cùng vòng quan hệ — đây là chỗ dễ lộ và dễ mất lòng nhất.
🔴 Khi nào nên từ chối
Ở môi trường công việc, có những món không nên nhận, và biết trước thì đỡ phải nghĩ trong lúc bối rối:
- Quà từ bên đang đấu thầu, đang thương lượng hợp đồng, hoặc đang chờ bạn duyệt. Đây là lằn ranh rõ nhất — bài về quà khi đang đấu thầu ở mục khác của trang này nói kỹ hơn.
- Quà vượt quá mức mà quy định nơi bạn làm cho phép. Nhiều nơi có quy định bằng văn bản; nếu chưa rõ thì hỏi bộ phận phụ trách trước, đừng đoán.
- Quà là tiền mặt hoặc tương đương tiền trong quan hệ công việc.
- Quà đi kèm một lời nhờ vả cụ thể, dù nói bóng gió.
- Quà mà bạn thấy không thoải mái khi kể lại cho cấp trên hoặc đồng nghiệp nghe. Đây là phép thử đơn giản và đáng tin nhất.
Nếu rơi vào vùng xám, hãy hỏi người phụ trách tuân thủ hoặc cấp trên trực tiếp. Hỏi trước bao giờ cũng nhẹ hơn giải thích sau.
Từ chối thế nào cho khỏi mất lòng
- Nói ngay, đừng để lâu. Giữ món hàng vài ngày rồi mới trả khiến mọi thứ nặng nề hơn.
- Đổ cho quy định thay vì đổ cho người tặng: "Chỗ em có quy định về việc này nên em không nhận được, anh chị thông cảm."
- Giữ giọng ấm. Từ chối món quà chứ không từ chối quan hệ.
- Đề nghị cách thay thế nếu phù hợp: một bữa cơm cùng nhau, hoặc chuyển phần quà thành việc chung của cả nhóm.
- Nếu đã lỡ nhận mà sau đó thấy không ổn, hãy báo cho người phụ trách và làm theo hướng dẫn của nơi làm việc.
Đáp lễ tới đâu là vừa
- Không nhất thiết phải đáp lễ ngang giá. Đáp lễ đắt hơn có khi làm người tặng thấy như bị trả lại.
- Đáp vào dịp khác thay vì đáp ngay — đáp ngay dễ biến thành trao đổi.
- Một lời cảm ơn đúng lúc và một việc giúp đỡ khi họ cần thường đáng hơn một món hàng.
- Với quan hệ công việc, hãy xem quy định của cả hai bên trước khi tính chuyện đáp lễ bằng quà.
Khi cả nhóm cùng nhận
Ai giữ, ai chia, chia thế nào — nên thống nhất ngay và làm công khai. Giỏ quà chung để trong phòng rồi ai lấy gì tuỳ ý là cách sinh ra lời ra tiếng vào nhanh nhất.
Cách gọn: một người đứng ra chia đều, hoặc để phần quà ấy thành đồ dùng chung cho cả nhóm, và nói rõ trong nhóm chat. Bài về góp quà chung ở mục khác của trang này bàn cùng nguyên tắc — rõ ràng ngay từ đầu.
Dạy trẻ nhận quà
Nếu nhà có trẻ nhỏ, mấy dịp lễ Tết là lúc tốt để dạy vài điều đơn giản: nhận bằng hai tay, nói cảm ơn, không chê quà, không so quà của mình với của anh chị em, và không mở phong bao trước mặt khách nếu nếp nhà là vậy.
Dạy bằng cách làm mẫu và nhắc nhẹ trước khi khách tới, chứ đừng nhắc giữa lúc đông người — trẻ xấu hổ thì nhớ nỗi xấu hổ chứ không nhớ bài học.
Nói gọn lại
Nhận bằng hai tay, cảm ơn cụ thể, đừng bình luận về giá, và nhắn lại một câu khi quà được gửi tới. Với quan hệ công việc, biết trước ranh giới để từ chối sớm và từ chối nhẹ nhàng, viện quy định thay vì viện người. Còn đáp lễ thì không cần ngang giá — điều người ta nhớ lâu hơn là bạn có mặt khi họ cần.