Gói quà hợp dịp: màu sắc, phong bao và kiêng kỵ
Gói quà là phần nhiều người làm cuối cùng và làm vội nhất, trong khi nó lại là thứ người nhận thấy đầu tiên. Một món quà vừa phải được gói tử tế trông trân trọng hơn hẳn một món đắt tiền đưa trong túi nilon của cửa hàng.
Bài này nói về màu sắc theo dịp, mấy điều nên tránh, và phần thực tế: gói thế nào cho chắc khi phải gửi đi xa.
Màu theo dịp — quy ước phổ biến ở Việt Nam
Đỏ và vàng là cặp màu của dịp vui: Tết, cưới hỏi, khai trương, mừng thọ. Đây là quy ước rất vững trong văn hoá Việt và gần như không sai ở dịp nào mang tính chúc mừng.
Trắng và đen gắn với tang lễ trong tập tục Việt, nên tránh làm màu chủ đạo cho quà mừng. Một dải ruy băng trắng nhỏ trên nền màu khác thì không sao — vấn đề là khi trắng hoặc đen chiếm toàn bộ.
Xanh lá, xanh dương, hồng, tím thì trung tính, hợp cho quà sinh nhật, quà cảm ơn, quà tặng bạn bè.
Vàng kim và bạc mang cảm giác sang trọng, hợp với quà công việc và dịp trang trọng.
Cần nói rõ: đây là quy ước văn hoá, không phải luật, và nó cũng đang thay đổi — người trẻ ngày nay dùng màu tự do hơn nhiều. Với người lớn tuổi và với dịp truyền thống thì theo quy ước là an toàn; với bạn bè cùng lứa thì chọn màu người nhận thích quan trọng hơn.
Khi tặng người nước ngoài hoặc người khác văn hoá
Quy ước màu khác nhau giữa các nước, và cùng một màu có thể mang nghĩa ngược nhau. Không chắc thì chọn màu trung tính và tập trung vào chất lượng gói thay vì vào ý nghĩa màu.
Cũng có mấy món quà mà ở một số nền văn hoá bị coi là không hợp — chuyện này thì nên hỏi người biết rõ nền văn hoá đó thay vì tra một danh sách chung, vì các danh sách trên mạng thường đơn giản hoá quá mức.
Phong bao — khi tiền là món quà
Với nhiều dịp ở Việt Nam thì tiền là món quà phù hợp nhất: cưới hỏi, mừng thọ, lì xì, mừng nhà mới. Vài điều thực tế:
Dùng phong bao, không đưa tiền trần. Đây là phần lễ nghĩa quan trọng nhất và cũng dễ làm nhất.
Tiền mới và phẳng — với lì xì thì đây gần như là một phần của tục lệ. Đổi tiền mới trước Tết là việc nhiều gia đình vẫn làm.
Ghi tên người mừng lên phong bì trong đám cưới, vì gia chủ cần biết ai đã tới để còn đáp lễ sau này. Nhiều nơi có sẵn sổ và người ghi ở bàn tiếp đón.
Về con số thì mỗi vùng mỗi nhà một lệ, và nhiều người tránh số lẻ với dịp vui. Đây là quy ước dân gian, không có bản chuẩn — và điều đáng nói hơn là mức tiền nên vừa với khả năng của mình, vì không ai đo tình cảm bằng con số trong phong bì.
Mấy điều nên tránh khi gói
Để nguyên giá trên món quà. Chuyện đơn giản nhưng quên hoài. Gỡ tem giá, và nếu tem dính chặt thì dùng cồn lau hoặc dán đè một nhãn khác.
Gói lại bằng giấy đã dùng có vết. Tái dùng giấy gói là việc tốt và ngày càng phổ biến, nhưng phải là tờ còn phẳng, không rách, không còn nhãn cũ.
Thiệp chúc viết sai tên. Kiểm hai lần, nhất là với tên có dấu và tên đệm. Đây là lỗi nhỏ mà để lại ấn tượng lâu.
Quá nhiều lớp. Hộp trong hộp trong hộp, ruy băng thắt chặt phải cắt bằng kéo — người nhận phải vật lộn với gói quà trước mặt mọi người là tình huống khó xử.
Gói quá cầu kỳ cho món đơn giản đôi khi tạo kỳ vọng rồi hụt hẫng. Gói tương xứng với món là vừa.
Gửi đi xa: phần khác hẳn
Gói để trao tận tay và gói để gửi chuyển phát là hai việc khác nhau, và nhiều người mắc lỗi dùng cách thứ nhất cho việc thứ hai.
Hai lớp. Lớp trong là gói quà đẹp, lớp ngoài là thùng vận chuyển. Đừng dán tem vận chuyển lên giấy gói quà.
Chèn kín khoảng trống. Món lắc lư trong thùng là món sẽ vỡ. Xốp, giấy vo, hoặc màng bọc khí đều được — nguyên tắc là lắc thùng mà không nghe tiếng động bên trong.
Đồ dễ vỡ thì báo với đơn vị vận chuyển và cân nhắc mua bảo hiểm hàng nếu giá trị lớn.
Đồ ăn thì tính tới thời gian đi đường và thời tiết. Bánh có kem, trái cây chín, đồ tươi — phần lớn không chịu được vài ngày trong thùng.
Kèm thiệp bên trong lớp gói quà, không kẹp ngoài thùng. Giấy kẹp ngoài rơi mất là chuyện thường.
Gói ở tiệm hay tự gói
Tự gói có phần tình cảm và ai cũng nhận ra điều đó, kể cả khi nếp gấp không hoàn hảo. Gói ở tiệm thì đẹp và nhanh, hợp với quà công việc và quà cho người không thân.
Một cách dung hoà nhiều người dùng: gói ở tiệm rồi tự viết thiệp bằng tay. Phần được nhớ lâu nhất vẫn là dòng chữ viết tay, không phải nếp gấp.
Với món khó gói — chai lọ, đồ tròn, đồ cồng kềnh — thì túi giấy có quai kèm giấy lụa chèn trên miệng túi là giải pháp gọn, đẹp và không ai chê.
Về mấy kiêng kỵ hay nghe
Có nhiều lời khuyên kiểu "không tặng dao kéo", "không tặng đồng hồ", "không tặng khăn tay". Những điều này đến từ chơi chữ hoặc liên tưởng trong một số nền văn hoá, và mức độ được tin thì rất khác nhau tuỳ người và tuỳ vùng.
Cách xử lý thực tế: biết là có lời kiêng đó, rồi quyết theo người nhận cụ thể. Người lớn tuổi hoặc người trong nghề truyền thống thì nên tránh cho lành; bạn bè cùng lứa thì phần lớn không để ý. Và nếu món đó thật sự là thứ người ta cần thì có cách hoá giải quen thuộc trong dân gian — người nhận đưa lại một đồng tượng trưng, coi như mua chứ không phải nhận.
Điều không nên làm là dùng mấy lời kiêng này để làm người khác lo lắng, hoặc để bán một món thay thế đắt tiền hơn.
Tóm lại
Đỏ vàng cho dịp vui, tránh trắng đen làm màu chủ đạo, và nhớ đó là quy ước chứ không phải luật. Tiền thì luôn đựng trong phong bao, tiền mới, ghi tên khi mừng cưới. Gỡ tem giá, kiểm chính tả tên trên thiệp, đừng gói quá nhiều lớp. Gửi đi xa thì hai lớp và chèn kín. Và dù gói ở đâu thì vẫn nên tự viết thiệp bằng tay.