Quà trên năm triệu: khi nào hợp lý, khi nào nên dừng lại
Mục tặng theo mức chi đã có bài về cách định mức, góp quà chung, quà ít tiền mà tử tế, ngân sách cả năm và đặt quà số lượng lớn. Bài này đi vào đầu bên kia của thang giá: quà có giá trị cao, từ năm triệu trở lên. Có những lúc nó hợp lý, có những lúc nó là rủi ro cho cả người tặng lẫn người nhận.
Những dịp quà giá trị cao hợp lý
- Quà chung của cả phòng, cả công ty: hai mươi người góp mỗi người vài trăm nghìn thành một món có giá trị. Đây là tình huống phổ biến và hợp lý nhất.
- Sếp nghỉ hưu sau nhiều năm: quan hệ công việc đã kết thúc, món quà là lời cảm ơn cả một chặng đường.
- Quan hệ cá nhân đã lâu năm, ngoài công việc: người thầy, người dẫn dắt mà mình coi như người nhà.
- Đối tác lâu năm, dịp lớn như kỷ niệm mười năm hợp tác, theo chính sách quà tặng của công ty.
🔴 Khi nào nên dừng lại
Đây là phần quan trọng nhất của bài. Có những tình huống mà quà giá trị cao, dù xuất phát từ lòng tốt, vẫn nên tránh:
- Đang có việc chờ quyết: xét tăng lương, thăng chức, gia hạn hợp đồng, đấu thầu, nghiệm thu. Món quà lúc này rất dễ bị hiểu là đổi chác, bất kể ý định.
- Người nhận làm ở cơ quan nhà nước và có liên quan tới công việc của mình. Quy định về phòng chống tham nhũng hạn chế việc nhận quà của người có chức vụ khi quà liên quan tới công việc họ giải quyết. Người nhận có thể buộc phải trả lại hoặc báo cáo, và cả hai cùng khó xử.
- Công ty có quy định mức quà: nhiều doanh nghiệp quy định nhân viên không nhận quà vượt một mức nhất định từ đối tác, nhà cung cấp. Hỏi trước, mục món nên tránh có bài riêng về quy định công ty.
- Chênh lệch quá xa với mức thường ngày của mình: một nhân viên mới tặng sếp món quà bằng nửa tháng lương thì người nhận không vui, đồng nghiệp bàn tán, và chính mình thiệt.
Giá trị nằm ở món quà, không ở con số
Quà giá trị cao dễ rơi vào hai bẫy: chọn món đắt để “xứng tầm” mà không hợp người nhận, hoặc chọn món mà giá trị nằm hết ở thương hiệu, ở hộp. Mấy hướng giúp giá trị nằm ở chỗ đúng:
- Món người nhận sẽ dùng mỗi ngày: một chiếc bút tốt, một chiếc cặp da bền, một bộ ấm trà dùng hằng sáng.
- Món gắn với sở thích thật: dụng cụ cho người chơi cây, máy ảnh cho người thích chụp, vé một chuyến đi cho người sắp nghỉ hưu.
- Món làm riêng: cuốn sách ảnh ghi lại những năm làm việc, bức tranh vẽ theo yêu cầu, quà khắc tên đúng cách. Mục món nên tránh có bài về quà khắc tên.
Quà chung: minh bạch để không ai lấn cấn
Với quà chung giá trị cao, ghi rõ tổng tiền, danh sách người góp, món đã mua, hoá đơn. Không ép mọi người góp bằng nhau nếu thu nhập chênh lệch nhiều; cho phép góp theo khả năng và ghi tên chung “cả phòng” trên thiệp thay vì ghi từng mức. Người không góp cũng không bị loại khỏi lời chúc.
Vật phẩm phong thuỷ giá trị cao
Tượng đá lớn, tranh đồng, cây cảnh quý thường được chọn làm quà giá trị cao. Có mấy điều nên biết: hỏi rõ chất liệu và nguồn gốc, đá tự nhiên hay đá nhuộm, đồng nguyên khối hay mạ; có giấy tờ, hoá đơn để người nhận yên tâm; kích thước phải đặt được ở nhà hoặc văn phòng người nhận. Và không tin lời “càng đắt càng linh”: giá cao không làm món quà thêm ý nghĩa.
Đóng gói và trao quà giá trị cao
Món quà đắt nên được trao riêng hoặc trong một buổi chung có tính nghi thức, như tiệc chia tay, không trao giữa văn phòng làm người khác thấy mình bị lộ ra là không tặng. Gói trang nhã, không phô hiệu. Không để lại hoá đơn trong hộp, nhưng giữ hoá đơn để đổi bảo hành khi cần.
Khi bị từ chối
Người nhận từ chối quà đắt thường là vì giữ nguyên tắc, không phải vì không trân trọng. Nhận lại vui vẻ, nói một câu cảm ơn họ đã giữ nguyên tắc, và đổi sang một món nhỏ hơn hoặc một lá thư cảm ơn. Mục cách trao quà có bài riêng về khi quà bị trả lại.
Quà giá trị cao cho người sắp nghỉ hưu: vài gợi ý
Nghỉ hưu là dịp mà quà giá trị cao được đón nhận tự nhiên nhất, vì quan hệ công việc đã khép lại. Mấy hướng hay được nhớ lâu: một chuyến đi nghỉ ngắn cho hai vợ chồng, đặt sẵn khách sạn ở nơi họ từng nhắc muốn tới; một món đồ phục vụ thú vui sắp có nhiều thời gian hơn, như bộ dụng cụ làm vườn tốt, máy ảnh, đàn, bộ trà; một cuốn sách ảnh ghi lại những năm làm việc, có lời viết tay của từng người trong phòng. Món thứ ba thường rẻ hơn hai món đầu mà lại là món người nhận giữ lâu nhất. Nhiều phòng làm cả hai: một món dùng được và một cuốn sổ lưu niệm.
Đừng để quà giá trị cao kéo theo kỳ vọng đáp lễ
Món quà lớn có thể khiến người nhận thấy mình mắc nợ, phải đáp lại bằng một món tương xứng hay một sự ưu ái. Nói rõ trong thiệp đây là lời cảm ơn, không mong gì thêm, và giữ đúng như vậy.
Nói gọn lại
Quà trên năm triệu hợp lý khi là quà chung, quà nghỉ hưu, quà của quan hệ lâu năm ngoài công việc. Nên dừng khi đang có việc chờ quyết, khi người nhận làm cơ quan nhà nước có liên quan công việc, khi công ty có quy định, hoặc khi nó vượt xa mức thường ngày của mình. Giá trị nên nằm ở món dùng được, không ở con số.